Wat als… er een recept bestond voor een super-kwaliteitsvolle leeromgeving voor kleuters?

Wat als?

Het is alvast mijn droom. Stel je het even voor: je volgt met je schoolteam nauwgezet de stappen van een magisch recept, en je school wordt dé plek waar kleuters en onderwijzers de hele dag vol goesting leren en leven en – meer nog – waar alle kleuters spelenderwijs belangrijke schoolse vaardigheden (zoals gedragsregulatie, vertelvaardigheid en letterherkenning) onder de knie krijgen.

Fictie of realiteit? Het Peabody Research Center van de Vanderbilt University in de Verenigde Staten houdt het bij realiteit: het onderzoeksteam van Dale Farran denkt immers zo’n recept op het spoor te zijn. De onderzoekers sloegen hiervoor de handen in elkaar met enkele kleuterscholen uit Tennessee, in het zuiden van de Verenigde Staten.

Eerder bleek dat het onderwijs dat deze kleuterscholen boden zo weinig kwaliteitsvol was, dat het nauwelijks – en soms zelfs een negatief – effect had op de resultaten die de kinderen later in de lagere school behaalden. Zou het mogelijk zijn een aantal kleuterscholen om te bouwen tot superkwaliteitsvolle kleuterscholen met een voorbeeldfunctie?

 

Met vallen en opstaan

Van 2014 tot 2016 observeerde Farran met zijn team in 26 klassen het klasklimaat, de leerkrachtstijl en -begeleiding en de betrokkenheid en vooruitgang van de kleuters. Elke klas telde maximaal 20 kleuters en had een kleuteronderwijzer en een onderwijsassistent. De resultaten werden in het eerste onderzoeksjaar telkens door coaches met de kleuteronderwijzers en onderwijsassistenten besproken. De coaches legden de nadruk op die elementen in de leerkrachtstijl die het meest leereffect hadden op de kleuters. De onderzoekers hoopten dat de onderwijzers en assistenten zo hun onderwijsstijl zouden bijstellen. Maar dat was moeilijker dan gedacht: de kleuteronderwijzers zagen door de overload aan informatie door de bomen het bos niet meer.

De verwarring en miscommunicatie die zo ontstond, had uiteindelijk een positief gevolg: in het tweede onderzoeksjaar filterde het onderzoeksteam uit alle observaties enkel de allerbelangrijkste, onmisbare ingrediënten van kwaliteitsvol onderwijs. De keuze gebeurde niet volgens de persoonlijke voorkeur van het team: de focus lag op die ingrediënten die bij kinderen met een lage SES-achtergrond het verschil maakten. En zo kwamen ze uit bij de ‘magic eight’.

 

De magic eight van Farrans team

1 Korte overgangen

Het onderzoeksteam adviseert om overgangen van de ene naar de andere activiteit zo kort mogelijk te houden. Overgangen veroorzaken wachttijd en de kinderen leren op dat moment niets.

Hier ga ik volledig mee akkoord. In een onderzoek in 2014-2015 in 22 Brusselse en Vlaamse scholen werd net hetzelfde geobserveerd: tijdens overgangen moeten kleuters heel vaak op elkaar wachten. Heel wat onderwijstijd gaat hieraan verloren (Algoet, 2015).

 

2 Hogere denkvaardigheden en zelfsturing bevorderen

De onderzoekers pleiten voor een hoog / hoger instructieniveau. Stel moeilijke vragen, die de hogere denkvaardigheden van de kleuters activeren (zoals waarom-vragen) en bevorder de zelfsturing van kleuters, door ze bijvoorbeeld te laten voorspellen en terugblikken.

Alweer iets waar ik volledig achtersta. Hoe beter de kleuters in staat zijn hun eigen leerproces zelf te sturen en hoe meer ze het gewoon zijn om diep door te denken, hoe gemakkelijker ze hun mannetje staan in hun verdere schoolloopbaan (Algoet, M., 2016).

 

3 Positief leerklimaat

Advies van het researchteam: zorg ervoor positief, en vooral meer positief dan negatief op het gedrag van de kleuters te reageren. Dat lijkt gemakkelijk, maar is het niet.

Een handige tip is alvast deze: in plaats van af te keuren wat de kinderen verkeerd doen, verwoord je positief wat je van de kinderen verwacht. Zo zeg je beter niet: ‘Niet lopen in de gang’, maar wel: ‘We stappen rustig door de gang tot aan de deur.’

Als je dit consequent doet, krijg je niet alleen een fijne(re) sfeer in de klas, maar help je de kinderen om hun gedrag te leren reguleren.

Wat mij betreft, is dit de belangrijkste magic factor!

 

4 Spreektijd verhogen

De onderzoekers zijn hierover heel duidelijk: spreek minder en luister meer. Je zou er versteld van staan hoeveel we als onderwijzer zelf aan het woord zijn. Door meer te zwijgen en te luisteren naar kinderen, versterk je niet alleen je relatie met de kinderen; dit heeft ook een effect op de spreek – en zelfs de leervaardigheid van kinderen.

Weet je niet goed hoe hier aan te beginnen? Ingrediënten zes en zeven zetten je op weg. En nog een tip: voorzie in je weekschema babbelmomenten met enkele kleuters als volwaardige groepsactiviteit.

 

5 Complexe, logische taken

Zet vaak (complexe) activiteiten met logische stappen in, zoals gezelschapsspelen, of het noteren van een boodschap. Laat de kleuters, na het exploreren en experimenteren met materialen (zoals met het zand in de zandbak of met letterstempels) functionele taken met deze materialen uitvoeren, die logische stapjes bevatten. De kleuters spelen bijvoorbeeld een verhaal na in de zandbak, of ze stempelen een kaartje voor een jarige klasgenoot. Help de kinderen om zelf over de volgorde van de stappen na te denken en deze te verwoorden. De onderzoekers merkten dat de hoge denkvaardigheden zo sterk geactiveerd worden en de kinderen ‘leren leren’, doordat ze vooraf en tijdens hun werk nadenken over de stappen die moeten worden gezet.

Niet alleen de begeleidingsstijl van de kleuteronderwijzer moet dus focussen op hogere denkvaardigheden en zelfsturing, zoals in punt 2 werd aangehaald, maar ook de inhouden en werkprocessen die aan bod komen, kunnen maar beter zoveel mogelijk hogere denkvaardigheden stimuleren en zelfsturend zijn!

 

6 Samenwerken

Aansluitend bij punt vier raden de onderzoekers aan de kleuters veel te laten samenwerken. Al samenwerkend, praten de kleuters immers veel. En dat is goed voor hun taalvaardigheid. Bovendien scoren deze kleuters beter in zelfregulatie.

Een goede manier om alle kleuters evenwaardig aan het werken en aan het praten te krijgen, is CLIM-mig werken. CLIM staat voor Coöperatief Leren in Multiculturele Groepen. Het basisprincipe is dat elke kleuter iets weet / kan / doet dat de anderen niet weten / kunnen / doen, zodat de kleuters elkaar nodig hebben. Meer info over climmige en andere coöperatieve werkvormen vind je op de website www.diversiteitinactie.be .

 

7 Interactie en betrokkenheid

Het onderzoeksteam adviseert om de kleuters meer te laten meedenken, meedoen, meespelen, meewerken; ook tijdens klassikale activiteiten, of wanneer je iets uitlegt. In plaats van voor te zeggen en voor te doen hoe de kleuters een staf voor Sinterklaas kunnen maken, kan je hier samen met hen over nadenken en dit samen uitproberen. In plaats van een boek enkel voor te lezen, kan je er voor, tijdens en na het lezen over praten. Dit komt het dieper leren van de kleuters ten goede.

 

8 Wiskundige initiatie

En de laatste tip van de onderzoekers: voorzie in veel wiskundige initiatie-momenten, en vooral: praat en discussieer hierover. Die staf van Sinterklaas bijvoorbeeld, hoe lang moet die zijn? Hoe kunnen we dat te weten komen?

Alweer ben ik pro: wiskundige begrippen zijn het ‘schoolvoorbeeld’ van schooltaal. Door deze begrippen vaak te gebruiken en hierover te praten, liefst in een motiverende, functionele context, leg je niet alleen een stevige wiskundige basis, maar versterk je ook de denkvaardigheden en taalvaardigheid.

 

Toekomstplannen

In de volgende twee jaar van het project werken de onderzoekers heel nauw samen met de drie kleuterscholen om de kleuteronderwijzers verder te (helpen) professionaliseren. De stad Nashville heeft deze acht concepten overigens al opgenomen in hun ‘High Quality Start For All’-plan opgenomen. De bedoeling is om deze acht concepten in alle scholen te verankeren.

Wat denk jij? Zijn de magic eight ook voor de Vlaamse en Brusselse scholen een meerwaarde?

 

Marlies Algoet, hogeschool ODISEE – Brussel

Meer lezen:

Farran, D.C., Meador, D., Christopher, C., Nesbitt, K.T., Bilbrey, L.E. (2017) Data-Driven Improvement in Prekindergarten Classrooms: Report From a Partnership in an Urban District, Child Development, 88(5) 1466-1479.

Mongeau, L. (2017), New Research Finds “Magic 8” Preschool Classroom Practices, The Hechinger Report, October 2017. (Geraadpleegd op: http://hechingerreport.org/new-research-finds-magic-8-preschool-classroom-practices)

Andere bronnen:

Algoet, M. (2015) Optimaal MaxiTAAL! Onderzoek naar de maximaal mogelijke inzet van taal- en denkstimulerende interactievaardigheden in de tweede en derde kleuterklas (niet-gepubliceerd onderzoeksrapport). Brussel: Odisee.

Algoet, M. (2016) Maximaal megataal. Een boek vol tips voor meer taal, meer denken en meer onderwijstijd in de tweede en derde kleuterklas. Antwerpen: Garant.

2 gedachtes over “Wat als… er een recept bestond voor een super-kwaliteitsvolle leeromgeving voor kleuters?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.